het Politiek bureau

Hoofdstuk 4

We gaan verder met cultuur. We doen de politieke speurtocht. Wat is ethiek en integriteit en wat heeft het met cultuur te maken?

De Politieke Speurtocht

 

Om nog beter inzicht te krijgen in de cultuur van je raadszaal (de gemeentepolitiek) kan je de Politieke Speurtocht doen. Je gaat dan aan de hand van een aantal vragen gericht op zoek naar de cultuur van jouw gemeente(raad).

Het is leuk om deze speurtocht in de groep te doen (houd je wel aan de coronaregels die dan gelden). En je kunt mij altijd vragen deze speurtocht te begeleiden.

De speurtocht is optioneel voor deze training. Dus leuk om te doen, maar niet noodzakelijk. Meer weten?

Oefening: Politieke Speurtocht

 

Hierboven staat een link naar de Politieke Speurtocht. Om het je gemakkelijk te maken, kan je in plaats van de speurtocht ook een eenvoudige opdracht maken. Zo krijg je toch inzicht in jullie politieke cultuur.

Zorg dat je het sociogram en de ranking gemaakt hebt. Dat is de basis voor onderstaande oefening.

Doe de oefening tijdens een raadsvergadering, kijk naar een uitzending van een vergadering (staat op elke website van een gemeenteraad) of probeer je een vergadering voor de geest te halen.

Beantwoord dan de volgende vragen:

  • Hoe gaan raad – college – ambtenaren met elkaar om? Formeel, afstandelijk, informeel, vriendschappelijk? Hoe belangrijk is dualisme? Kun je zo bij een ambtenaar op bezoek als raadslid? Of moet dat via wethouder of gemeentesecretaris? Hoe makkelijk kan je een vraag stellen en beantwoord krijgen?
  • Wat is de gemiddelde leeftijd van de raad (en de rest van de organisatie)? Hoe is de verhouding man/vrouw? Wat merk je hiervan?
  • Wie is ‘de baas’ in de raad? wie is de oppositieleider en de coalitieleider en hoe gaan zij met elkaar om? Valt er iemand of een partij echt uit de boot?
  • Wat voor opstelling heeft jullie raadszaal? Waar zitten de wethouders, het publiek? Wat zegt dat over jullie cultuur. Past de opstelling bij de cultuur die jij nastreeft?
  • Hoe worden de inwoners betrokken bij besluitvorming, beleid, etc. ? En hoe normaal is dit?
  • Houd bij je onderzoek ook je eigen gevoel en mening in de gaten. Antropologisch onderzoek kan niet zonder zelfonderzoek. Verwerk dit duidelijk in je cultuurbeschrijving.

Met de antwoorden op deze vragen maak je een cultuurbeschrijving. Dit kan in verhaalvorm, in een tekening, collage etc. En nee, dit is niet kinderachtig maar juist heel inzichtelijk en krachtig.

Politiek en Ethiek/integriteit

Oefening:Dit is een oefening vrij naar het denkexperiment van filosoof John Rawls: de sluier van onwetendheid.

Stel je voor, je mag de ideale samenleving ontwerpen. Hoe zou je dan willen dat mensen met elkaar om gaan. Hoe zouden mensen macht, vrijheid en samenleven dan moeten regelen? En waar sta jij dan in het verhaal: welke rol zie jij voor jezelf?

Maar let op, het is niet zo dat als deze samenleving klaar is, jij zeker weet dat je die rol ook krijgt.

Mensen zijn sociale wezens en leven samen in groepen. De manier van ordenen in groepen kan op verschillende manieren. Vaak was er één leider met een groep mensen er om heen, de aristocratie. Elk land, koninkrijk of stam had een eigen manier om het samenleven te organiseren.

Elke samenleving had haar eigen manier van omgaan met macht en ranking, bezit, en conflicten.

Maar het ging niet alleen om de uitdagingen bínnen de eigen groep. Het gaat er ook om hoe de groep omgaat met vreemden, afwijkingen, concurrenten en andere bedreigingen van buiten.

Welke (stilzwijgende) afspraken gemaakt zijn hoe we met elkaar en met vreemden omgaan = cultuur.

In Botswana worden bijvoorbeeld kgotla’s georganiseerd. Het stamhoofd roept hier zijn mensen bijeen om een vraag voor te leggen. En iedereen mag zijn verhaal doen. Deze bijeenkomsten kunnen dagen duren.  Uiteindelijk beslist het stamhoofd zelf.  In het boek “de corporate tribe” van Jitske Kramer en Daniëlle Braun staan mooie voorbeelden hoe andere culturen de uitdagingen van het samenleven oplossen.

Politiek = Het organiseren van samenleven

 

Samenleven gaat samen met een aantal vraagstukken rond macht en ranking (wie bepaalt), vraagstukken rond (her)verdeling van goederen en hoe je conflicten op kunt lossen.

Samenlevingen worden georganiseerd in systemen, zoals de vorm van bestuur. De representatieve democratie die wij in Nederland hebben is een voorbeeld van een politiek systeem.

Maar, laat ik bij het begin beginnen. Het woord politiek komt van het Griekse woord politeia. Hier zit het woord polis in, dat stad betekent. Politeia betekent zoiets als het samen besturen van de (stad)staat, samenleven in de stad als burgers.

 

Politiek gaat over 1. het oplossen van conflicten en belangentegenstellingen, 2. het (her)verdelen van bezit, goederen, etc. en 3. verdelen van macht.

 

Misschien kan je zeggen dat de gemeentepolitiek een nette manier is om (potentiele) conflicten op te lossen of te voorkomen.

 

Hoe we omgaan met herverdelingsvraagstukken en belangentegenstelling hangt af van de cultuur in die samenleving Maar het werkt ook andersom, cultuur wordt gevormd door het soort vraagstukken en problemen in een samenleving.

De cultuur van een organisatie, of in dit geval van een gemeenteraad, zit niet alleen ín de raadsleden. Het zit er tussenin.

 

“Culture happens in the spaces between people”.

 

En cultuur wordt gemaakt door mensen. In blok 2 ga ik uitgebreid in op cultuur, normen/waarden, ranking, macht, gedrag, etc. Nu gaan we aan de slag met onze eigen politieke integriteit.

Een voorbeeld: cliëntelismeSorry, ik kon geen tekst vinden bij clintelisme. versus algemeen belang. Vaak ga je als politicus voor één doel of voor één groep de politiek in. Maar politiek gaat vooral om het bepalen wat het algemeen belang is. Het algemeen belang is niet altijd helder, waardoor mensen zich door de politiek in de steek gelaten voelen.

Algemeen belang = nieuwe koop- en/of huur huizen bouwen in verband met de krapte op de huizenmarkt. Maar hoe ga je dan om met mensen die er naast wonen en wiens uitzicht verpest wordt en dat zijn toevallig wel jouw kiezers?

Voorbeeld:
Een nieuwe supermarkt plannen in een woonwijk die aangeprijsd is als rustig en dorps? Wat is dan het algemeen belang?
Nog een voorbeeld:
in een nieuwbouwwijk waar de inwoners zitten te wachten op een nieuwe supermarkt. Hierdoor verliezen andere supermarkten in de gemeente omzet? Wat is nu het algemeen belang?

 

mijn voorbeeld van een manifest: https://hetpolitiekbureau.nl/een-politiek-manifest/

verwijzing naar een blog.

Cultuur ín de raadszaal.

 

Er is niet één cultuur. In een land zijn veel subculturen. En wij mensen zijn vrij goed in staat om van de ene subcultuur over te stappen naar de andere. De cultuur in de raadszaal is een heel andere dan de cultuur in mijn familie. Zelfs binnen een gemeenteraad heb je subculturen. Dat maakt dat coalities en bondjes tussen partijen zo moeizaam gaan. Vaak lopen lijnen in een gemeenteraad via personen die het goed met elkaar kunnen vinden (en vaak een gedeelde cultuur hebben) en niet altijd via de officiële of politieke lijnen.

Zelfs heel kleine subcultuurtjes hebben eigen regels. Denk aan fracties, het college, een afdeling. Kleine groepjes mensen met eigen regeles over ranking, normen/waarden en hoe met conflicten om te gaan.

Ik kan het bijvoorbeeld heel goed vinden met de Fractievoorzitter van de ChristenUnie omdat wij dezelfde ideeen hebben over hoe je met elkaar om gaat. Over euthanasie en abortus hebben we het maar niet. Dat zijn in de gemeentepolitiek geen items.

Hierboven zie je een video waarbij Kamervoorzitter Arib in botsing komt met Öztürk van DENK. Het gaat mij niet over de inhoud, maar om de manier waarop Öztürk vindt dat hij over andere partijen en tegen de voorzitter van de tweede kamer mag praten.

Er zijn afspraken over hoe we, als politici met elkaar omgaan in de raadszaal. Officiële afspraken die vastgelegd zijn in het Reglement van Orde en de Gemeentewet. Daarnaast is er vaak de mores: onuitgesproken gedragsregels. Zoals dat de grootste partij vaak mag beginnen in het debat en toch iets meer te vertellen heeft dan andere partijen.

Sommige gemeenten hebben een raadsbreed akkoord waarin ook afspraken staan hoe met elkaar om te gaan.

 

Oefening:

Ga op zoek naar het reglement van orde van jouw gemeenteraad. Zijn er ook afspraken gemaakt hoe de coalitie met elkaar omgaat, bij de installatie van het nieuwe college in 2018? Is er een raadsbreed programma en staan hier ook afspraken in over gedrag? Staan er in het eigen reglement van orde iets over ethiek/integriteit en hoe met elkaar om te gaan?

Welke punten vind je hierin goed (geef aan) en wat mis je? En houdt iedereen zich aan deze gedragsregels? En wat als het niet gebeurt, spreken mensen elkaar hier dan op aan?

Als er geen afspraken over gedrag zijn gemaakt in jouw gemeenteraad, hoe zouden die afspraken wat jou betreft er uit moeten zien?

Oefening:

Ga de komende periode eens kijken wie er met wie omgaan.

Welke fracties kunnen goed met elkaar overweg (dat merk je vaak of ze samen moties indienen of met elkaar overleggen hoe ze zullen stemmen) en welke niet.

Wat is goede politiek?

 

De denkoefening aan het begin van deze les is geïnspireerd op de ideeen van John Rawls. Een van de belangrijkste politieke filosofen van de 20ste eeuw. Hij geeft aan dat we geneigd zijn te redeneren vanuit ons eigenbelang. Daarom is het het volgens Rawls noodzakelijk om uit te gaan van een positie waarin we niet weten wie of wat we zijn. Dit noemt Rawls de original position. Hier beviden we ons onder een sluier van onwetendheid: we weten niet of we arm of rijk zijn, jong of oud, slim of dom, allochtoon of autochtoon. Kortom, we weten niet in welke maatschappelijke positie we ons bevinden. Zo is in de original position ons eigen belang in ieders belang (bron: Politieke filosofie…..). 

 

 

 

Ethiek is een praktische vorm van filosofie. Het gaat niet over denken over dit thema, wat veel filosofie wel is. Ethiek gaat over over het juiste handelen van de mens. Het gaat over vragen als: wat is goed en wat is slecht. En wanneer is dit zo? Ethiek gaat ook over vragen of het doel de middelen heiligt. Dus wat zijn de consequenties van je handelen. Als je een goed doel hebt (mensen redden), mag je daar dan slechte middelen voor inzetten? Of kan goed handelen tot slechte dingen leiden?

Ethiek komt uit het Grieks en betekent gewoonte/handeling.

Ethiek gaat ook over de normen die we hanteren. Volgens Socrates gaat het erover dat als we juist handelen, we ook het juiste doen. Hij heeft als redenatie: als er geen goed resultaat uit voortkomt, dan is de handeling niet juist geweest.

Nadenken over je eigen handelen ziet Socrates als het hoogst haalbare: ken uzelf.

Over politieke ethiek

 

Als raadsleden leggen wij bij de installatie een eed of een verklaring af. Hiermee geven we aan dat wij ons aan de wet en de regels houden.

Hieronder staat de letterlijke tekst: de bron van de tekst.

 

 

“Ik zweer (verklaar) dat ik, om tot lid van de raad benoemd te worden, rechtstreeks noch middellijk, onder welke naam of welk voorwendsel ook, enige gift of gunst heb gegeven of beloofd.
Ik zweer (verklaar en beloof) dat ik, om iets in dit ambt te doen of te laten, rechtstreeks noch middellijk enig geschenk of enige belofte heb aangenomen of zal aannemen.

Ik zweer (beloof) dat ik getrouw zal zijn aan de Grondwet, dat ik de wetten zal nakomen en dat ik mijn plichten als lid van de raad naar eer en geweten zal vervullen.
Zo waarlijk helpe mij God Almachtig! (Dat verklaar en beloof ik!)”

 

 

Maar wat betekent deze eed nou eigenlijk voor ons?

Op het moment dat je politicus bent, denk je na over de doelen die je wilt bereiken en hoe je die hoopt te bereiken. Je denkt ook na over welk gedrag wel kan en wat niet kan en dit spreek je ook met elkaar af. Alle gemeenteraden hebben een reglement van orde. Wat vaak een gestolde vastlegging is van de regels die we kennen.

Oefening:

Bedenk 1 of meer voorbeelden in jouw gemeente waarbij algemeen belang en eigen belang in de knoop kwamen.

En hoe stond jij hier in?

Normen en waarden – een lastig stel.

 

Als we het hebben over onderwerpen als integriteitVolgens de Dikke van Dale: eerlijkheid, onkreukbaarheid., ethiekNadenken over goed handelen, normenmaatstaven, regels, richtsnoer en waardenSorry, ik kon geen tekst vinden bij waarden. hebben we daar vaak bepaalde gedachten bij.

 

* “Waarden en normen zijn truttig en ouderwets”.

* “Het gaat over uitsluiten van mensen”. 

* “Het gaat over andere mensen iets opleggen”.

 

Ik heb best lang getwijfeld of ik met dit onderwerp iets wilde doen in deze training. En het heeft ook best even geduurd voordat ik de goede toon wist te vinden. Toch vind ik dat het één van de meest onderschattende, maar meest belangrijke onderwerpen in de politiek is. Dus besteed ik er aandacht aan.

 

Ik denk dat het goed is om als politicus goed na te denken over jouw eigen handelen. Hoe weeg jij belangen tegen elkaar af? Welke groepen vind jij dat ze jouw steun horen te hebben? Vrouwen? Minderheden? Ondernemers of ZZP’ers?

Wetten en regels zijn er voor om je aan te houden. Maar sommige regels zijn eerlijker en logischer dan anderen. Behoor jij tot de rekkelijken of tot de preciezen: gaat het om de geest van de wet of vind jij dat regels=regels?

De dagelijkse praktijk.

 

Goed politiek bedrijven gaat over o.a. deze 3  onderwerpen:

1. hoe weeg je de belangen van jouw achterban (politieke vrienden, kiezers)  af tegen het algemeen belang? En op welke manier verantwoord je je hierover (zie ook punt 3)?

2. hoe vind je dat je met elkaar (raadsleden onderling, raad/college/ambtenaren, en politicus met inwoners) om hoort te gaan? En moet dit vastgelegd worden? En wat doe je dan als men zich er niet aan houdt?

3. hoe helder en transparant vind jij dat jij moet zijn als politicus? Vind jij dat je verantwoording moet afleggen? Bijvoorbeeld aan je kiezers?

Verwijzing naar Hoe en Wat voor een raadslid van Dirk Jan Pruim. Is al redelijk oud maar toch nog actueel.

Dat was een link naar een gratis te downloaden versie. Het boek is nieuw niet meer te koop, wel kan je kijken of hij tweedehands op Bol.com te krijgen is.

En er zijn vast ook andere (goede) boeken te koop over wat we allemaal moeten weten als raadslid.

Turtles all the way down. Boek over cultuur.

 

Politiek manifest (gedragscode)

 

Kun je politiek bedrijven op basis van waarden? Zoals hierboven is uitgelegd leven we samen met andereren, omringd door cultuur. Cultuur is niet iets dat we aan of uit kunnen zetten. En cultuur is niet iets wat goed of fout is, het is er gewoon.

Wel kan je helder en transparant zijn over je gedrag en de onderlingende waarden (en het  daaronder liggende wereldbeeld).

 

 

De basis van ons gedrag is ons wereldbeeld (of basis aannames zoals Edgar Schein ze noemt). Dit zijn de vanzelfsprekende, onuitgesproken ideëen over de wereld. Het gaat om vragen als: wat is de waarheid, wat is normaal menselijk gedrag, wat is goed/slecht, ideëen over man/vrouw, vrijheid, geloof, etc.

Daarboven liggen de waarden, dat zijn de (wat meer) praktische uitvoeringen van ons wereldbeeld. En gaan over hoe ga je met elkaar om, wat doe je als iemand zich niet aan regels houdt, hoe ga je met macht om, etc.

Wereldbeeld en waarden uiten zich uiteindelijk in gedrag. En dit gedrag is wat de buitenwereld ziet. Daar kan je op afgerekend worden. De waarden en het wereldbeeld zijn onzichtbaar voor ons, buitenstaanders.

Om ons gedrag transparanter en inzichtelijk te maken kan je een gedragscode voor jezelf, je fractie of de hele politieke partij opstellen.

Het is al moeilijk genoeg om na te gaan wat jou basisovertuigingen en je waarden zijn. Want, deze zijn onzichtbaar. Ook vaak voor jezelf.

Maak je wel eens mee dat je opeens iets zegt tegen iemand en dat je denkt:“Hé, waar komt dit opeens vandaan? Waarom zeg ik dit?” Grote kans dat dat uit die binnenste cirkel komt.

Bijvoorbeeld: je voelt plotseling een erge aandrang om bij iemand uit de buurt te blijven. Hij/zij zei iets wat totaal niet overeenkomt met jouw wereldbeeld (iets rascistisch bijvoorbeeld of iets neerbuigends over vrouwen of homo’s). Dit kan dan botsen met jouw beeld van vrijheid.

Daarom botsen politieke partijen (en politici) niet alleen om inhoudelijke argumenten, maar ook om gedrag (DENK en FVD die andere taal de tweede kamer binnenhalen). Of om wereldbeeld (CU vs D66 over euthanasie).

 

 

Visie op de wereld?

 

Kan in gedragscode. maar hoort er eigenlijk voor.

Is de mens goed of slecht.Denk aan Rutger Bregman’s pleidooi.

Kan je anderen vertrouwen of juist niet. dus: vertrouwen is goed, controleren is beter?

God heeft de orde geschapen en die moet gehandhaafd blijven of juist alles staat ter discussie, alles moet/kan anders. Positie van man/vrouw, arm/rijk, slim/dom, ligt vast of juist niet (al dan niet via God).

Is vrijheid het allerbelangrijkste of mag dit ondergeschikt zijn aan veiligheid of juist net andersom. Mag het wat minder veilig zijn als wij allen maar kunnen doen wat we willen?

Gaat leven om betekenisgeving of gewoon zo veel mogelijk kunnen consumeren, geld verdienen, etc. En als het een combi is, hoe ziet die mix er dan uit?

Oefening:

Schrijf voor jezelf je wereldbeeld op. Kan je dit ook doen voor andere partijen? En kan je dan de verschillen tussen partijen en de overeenkomsten benoemen?

Is het zo dat iemand’s wereldbeeld van invloed kan zijn op de manier waarop mensen politiek bedrijven? Zo ja, geef aan waarom en zo nee, geef ook aan waarom.

Inhoud Training

- Ken jezelf

1 – Wie ben ik en wat zijn mijn politieke aspiraties.

Ontdek het in het eerste deel van de training. Je doet een aantal oefeningen. Krijgt leesvoer (voor de liefhebber). En socrates himself helpt je op weg.

Een extraatje bij deze les: Politiek kan best veel tijd kosten (en het is verslavend). Als je die tijd niet hebt, hoe kan je dan toch je werk goed doen.

2 – Wat voor politicus ben ik/wil ik zijn

De vraag wat voor soort politicus ben ik en/of wil ik zijn. Daar draait het om in dit deel van de training. Doe de online test om te kijken wat voor politicus je bent en leer waar je uitdagingen liggen.

- Ken je omgeving

3 – Wie is de baas in de raadszaal?

Ken je vrienden en je ‘vijanden’. Met wie heb je te maken, hoe ziet je omgeving eruit en wat heb je hier eigenlijk aan. Na deze lessen zal je omgeving nooit meer hetzelfde zijn.

En hoe zit het met macht, ranking, cultuur en al die zaken waar je mee te maken krijgt als je een groep mensen bij elkaar zet?

Analyseer een raadsvergadering en gebruik daarbij de analysetools die ik voor je heb.

4 – Integere, goede politiek bestaat dat eigenlijk?

Stel dat je de ideale wereld mag ontwerpen, hoe ziet ie er dan uit? En wat heeft dit met politiek te maken? En wat is politiek? En wanneer doe jij het goed?

Ik geef je tips zodat je zelf een politiekmanifest kunt schrijven.

- Communicatie

5 – Met wie communiceer jij eigenlijk en waarom?

Voor wie doe je het eigenlijk allemaal, behalve natuurlijk voor jezelf? En hoe communiceer je dan met die mensen? En welk verhaal vertel je aan wie? En moet dat verhaal een beetje eenduidig zijn?

En welke middelen gebruik je dan om te communiceren?

6 – alles komt samen en nu aan de slag

Oké en nu…… aan de slag. Schrijf jouw verhaal.

Blogs lezen

Politiek als schouwtoneel

Politiek als schouwtoneel

Anderhalve maand, of 3 raadsvergaderingen, ben ik nu raadslid. De eerste vergadering vond ik spannend, want ik was beëdigd en heb dus niet veel...